به گزارش خبرنگار اجتماعی به گزارش پایگاه خبری گیلان 724، در روزهایی که فشار اقتصادی، جنگ، تورم و دغدغههای معیشتی بخش بزرگی از جامعه را درگیر کرده، بحران دیگری آرام و بیصدا در شمال کشور پیش میرود؛ بحرانی که نه با صدای انفجار، بلکه با صدای ارهبرقی، ماشینآلات عمرانی، خاکبرداری در دامنهها و ساخت دیوارهای بتنی در دل طبیعت شنیده میشود.
طبیعت گیلان؛ از جنگلهای چند میلیون ساله هیرکانی تا مراتع بکر ارتفاعات تالش و ماسال، با موج تغییر کاربری، ساختوسازهای پراکنده و توسعه ویلاهای شخصی مواجه است؛ روندی که به گفته فعالان محلی، در برخی مناطق چهره طبیعی منطقه را با سرعت در حال تغییر قرار داده است.
در بخشهایی از اسالم، تالش، ماسال و ارتفاعات غرب گیلان، مناطقی که زمانی تنها مسیر عبور دامداران، جنگلنوردان و طبیعتگردان بود، امروز به مقصدی برای ساخت خانههای دوم، ویلاهای لوکس و سرمایهگذاری روی زمین تبدیل شده است.
از جاده اسالم ـ خلخال تا ارتفاعات ماسال؛ طبیعت زیر فشار ساخت و ساز
یک فعال محیط زیستی محلی از تالش در گفتوگو با خبرنگار اجتماعی به گزارش پایگاه خبری گیلان 724 درباره وضعیت این مناطق هشدار میدهد و میگوید: «خیلی از مشکلات محیط زیستی امروز زیر سایه مسائل اقتصادی و بحرانهای دیگر دیده نمیشود، اما طبیعت گیلان در حال تغییر است. اگر تصاویر سالهای گذشته را با امروز مقایسه کنید، متوجه میشوید بخشهایی که زمانی پوشیده از جنگل و مرتع بود، حالا لکههای ساختمانی در آن دیده میشود.»
او معتقد است افزایش تقاضا برای خرید زمین در مناطق خوشآبوهوا، فشار سنگینی بر عرصههای طبیعی وارد کرده است.
به گفته او: «مسیر اسالم به خلخال، ارتفاعات تالش و مناطق ییلاقی ماسال، به دلیل چشماندازهای طبیعی و آبوهوای خاص، تبدیل به مقصد ساخت ویلا شدهاند. مشکل فقط حضور گردشگر نیست؛ مشکل زمانی آغاز میشود که زمین طبیعی به کالای سرمایهای تبدیل میشود و هر قطعه زمین، ارزش اقتصادی بیشتری از ارزش زیستمحیطی پیدا میکند.»
هیرکانی؛ قربانی قدیمیترین جنگلهای جهان در برابر سود زمین
در میان این تغییرات، جنگلهای هیرکانی همچنان یکی از حساسترین بخشهای طبیعت شمال کشور هستند؛ جنگلهایی با قدمت میلیونها سال که از ارزشمندترین زیستبومهای جهان به شمار میروند.
این جنگلها علاوه بر تنوع زیستی کمنظیر، نقش مهمی در جلوگیری از فرسایش خاک، حفظ منابع آب، تعدیل اقلیم و پایداری اکولوژیک منطقه دارند.
اما توسعه جادهها، تغییر کاربری، ساختوسازهای پراکنده و فعالیتهای غیرمجاز، بخشهایی از این میراث طبیعی را تهدید میکند.
این فعال محیط زیست میگوید: «هیرکانی فقط چند درخت نیست؛ یک سیستم زنده است. وقتی جاده وارد جنگل میشود و ساختوساز آغاز میشود، زنجیرهای از آسیبها شروع میشود که بازگرداندن آن بسیار دشوار است.»
تصاویر ماهوارهای؛ روایت تغییر چهره شمال
فعالان محیط زیست منطقه معتقدند بررسی تصاویر ماهوارهای در سالهای مختلف، تغییرات گسترده در پوشش گیاهی، افزایش ساختوسازها و کاهش پیوستگی جنگلها را آشکار میکند.
لکههای ساختمانی که در میان پهنههای سبز ظاهر شدهاند، تنها نشانه تغییر منظر نیستند؛ آنها میتوانند نشانه آغاز زنجیرهای از تخریب باشند که به مرور اکوسیستم منطقه را تضعیف میکند.
۴۲۷ نفر مقابل غول ۱۶۰ هزار هکتاری؛ روایت یک حفاظت نابرابر در گیلان
بهزاد بخشنده، معاون امور جنگل ادارهکل منابع طبیعی و آبخیزداری گیلان، در گفتوگو با خبرنگار اجتماعی به گزارش پایگاه خبری گیلان 724 درباره وضعیت تصرفات، ساختوسازهای غیرمجاز و فشار واردشده بر عرصههای طبیعی استان، بهخصوص در منطقه هیرکانی، با اشاره به محدودیت نیرو و امکانات منابع طبیعی گفت: «در بخش تصرفات و تخلفات مربوط به ساختوسازها، ما یگان حفاظت را داریم. نیروهای یگان بهصورت فیزیکی در محل حضور پیدا میکنند، بلوکبندیهایی که انجام شده را بررسی میکنند و با بسیاری از این تخلفات، اقدامات اولیه را انجام میدهند. گاهی تبصره ۵۵ اجرا میشود و گاهی نیز برای متخلفان پرونده تخلف تشکیل میشود. در نهایت هم اقدامات قانونی مانند قلعوقمع و رفع تصرف انجام میگیرد.»
او ادامه داد: «اگر بخواهیم آمار دقیق و جزئی ارائه کنیم، باید آمار مربوط به یگان حفاظت را دریافت کرد، اما درباره تصاویری که این روزها از ساختوسازها منتشر میشود و اینکه به نظر میرسد طبیعت در برخی مناطق مغلوب ویلاسازی شده است، باید گفت در بعضی نقاط این ساختوسازها داخل بافتهای روستایی قرار دارند و شرایط متفاوت است. اما خارج از این بافتها، همکاران ما تلاش میکنند جلوی ساختوسازهای جدید را بگیرند و اجازه ادامه کار ندهند.»
معاون امور جنگل منابع طبیعی گیلان درباره افزایش ویلاسازی در مناطق طبیعی و برهم خوردن تعادل میان طبیعت و ساختوسازها که به هر حال باید بین طبیعت و ویلاسازی یک تناسب وجود داشته باشد، اما این تناسب در برخی مناطق به هم خورده است گفت: دلیل اصلی آن نبود برخی ضوابط و مقرراتی است که باید در آن مناطق اجرا شود و هنوز اجرایی نشده است.»
وی ادامه داد: «برای مثال باید ضوابط مربوط به محدودههای مسکونی، ساختوسازهای قدیمی و شرایط استقرار سکونتگاهها مشخص شود تا بتوان بر اساس آن تصمیمگیری کرد. این ضوابط باید در خارج از منابع طبیعی و در محدودههای مشخص اجرا شود.»
بخشنده در پاسخ به این پرسش که آیا این ساختوسازها داخل عرصههای منابع طبیعی انجام شدهاند یا خیر، توضیح داد: «در برخی مناطق، بهخصوص مسیر جاده تونل به خلخال، اگر نگاه کنید، در بسیاری از روستاها شرایط خاصی وجود دارد. زمانی که قانون ملی شدن اراضی و اجرای ماده ۵۶ انجام شد، برای برخی از مردم بومی که در آن مناطق زندگی میکردند، مستثنیات در نظر گرفته نشد.»
او افزود: «در اجرای ماده ۵۶، مشکلاتی برای مردم محلی ایجاد شد؛ یعنی کسانی که سالها در آن منطقه سکونت داشتند و خانه و زندگی داشتند، در برخی موارد حقی برای آنها در نظر گرفته نشد. بعدها این موضوع تبدیل به یک چالش شد. امروز ممکن است فردی در عرصهای که از نظر قانونی جزو منابع ملی محسوب میشود، سالها سکونت داشته باشد و ساختوسازی انجام داده باشد، اما از نظر قانون، آن زمین همچنان جزو منابع ملی است.»
معاون امور جنگل منابع طبیعی گیلان ادامه داد: «این تناقضها متأسفانه وجود داشته و هنوز هم وجود دارد و ما نتوانستهایم برای همه آنها راهکار مناسبی پیدا کنیم. در مناطق مرزی بین منابع طبیعی و سکونتگاهها، مسائل پیچیدهای وجود دارد. از یک طرف محدودیتهای قانونی منابع طبیعی مطرح است و از طرف دیگر شرایط زندگی مردم بومی که سالها در آن مناطق حضور داشتهاند.»
وی با اشاره به اقدامات منابع طبیعی برای حفاظت از عرصهها گفت: «در بسیاری از مناطق، ما اجرای طرحهای جنگلکاری را انجام دادهایم. در مناطقی که امکان داشت، با جنگلکاری، عرصهها را تثبیت کردیم، برخی مناطق را محصور کردیم و اجازه توسعه بیشتر ساختوساز را ندادیم.»
بخشنده افزود: «اگر امروز برخی از این مناطق را ببینید، شاید باور نکنید که در گذشته شرایط متفاوتی داشتهاند. سالها کار جنگلکاری و حفاظت انجام شده تا این عرصهها به وضعیت فعلی برسند.»
مقابله با تصرفات؛ از حفاظت فیزیکی تا بازگرداندن عرصههای تخریبشده
بخشنده در ادامه درباره مقابله با تصرفات و ساختوسازهای غیرمجاز در عرصههای منابع طبیعی گفت: «ما با این موضوع مقابله میکنیم و در این مسیر، نقش رسانهها و مردم بسیار مهم است. تا جایی که توان داریم، اقدامات قانونی و حفاظتی خودمان را انجام میدهیم تا بتوانیم حداقل از این انفال و سرمایههای طبیعی کشور حفاظت کنیم.»
وی با اشاره به شیوههای مختلف حفاظت از منابع طبیعی افزود: «محور اصلی جلوگیری از تصرفات، حفاظت فیزیکی است که توسط یگان حفاظت انجام میشود. در کنار آن، حفاظت فنی را هم دنبال میکنیم؛ یعنی اجرای طرحهای جنگلکاری، اجرای پروژههای مختلف از سوی معاونت حفاظت و اقداماتی که باعث میشود عرصههای تخریبشده دوباره به جنگل بازگردند.»
معاون امور جنگل منابع طبیعی گیلان ادامه داد: «ما تلاش میکنیم این دو نوع حفاظت، یعنی حفاظت فیزیکی و حفاظت فنی را با هم تلفیق کنیم. طرحهایی که اجرا میشود، از قبل با برنامهریزی انجام شده و نیروهای حفاظتی نیز برای اجرای آنها به کار گرفته میشوند تا بتوانیم عرصهها را بهتر حفظ کنیم.»
او با بیان اینکه حفاظت فیزیکی از منابع طبیعی کاری بسیار دشوار و پرخطر است، گفت: «باور بفرمایید حفاظت فیزیکی از منابع طبیعی بسیار مشکل است و ما با چالشهای جدی روبهرو هستیم. حتی در پارک جنگلی گیسوم، خودم شاهد بودم که فردی با اره موتوری آمده بود و همکار ما برای جلوگیری از تخریب، دستش قطع شد. واقعاً کدام نیروی حفاظتی میتواند در برابر چنین افرادی با این شرایط ایستادگی کند؟»
کمبود نیرو و تجهیزات؛ چالش جدی حفاظت از منابع طبیعی گیلان
بخشنده با اشاره به کمبود امکانات و تجهیزات یگان حفاظت منابع طبیعی افزود:«ما با کمبود نیرو مواجه هستیم. نیروهای حفاظتی ما حدود ۴۲۶ یا ۴۲۷ نفر هستند که باید از ۱۶۰ هزار هکتار عرصه منابع طبیعی حفاظت کنند و واقعاً این تعداد نیرو برای چنین وسعتی بسیار کم است. تجهیزات ما در حد نرمال است؛ یک خودرو داریم و گاهی دوستان امکانات محدودی در اختیار دارند، اما واقعیت این است که امکانات ما بسیار محدود است.»
وی با اشاره به جانباختن نیروهای منابع طبیعی در مسیر حفاظت از جنگلها و عرصههای طبیعی گفت: «شما حتماً درباره شهید غفاری شنیدهاید؛ کسی که در جوکندان مقابل قاچاق چوب ایستاد و جان خود را از دست داد. یا مرحوم مهندس پیروی که به دلیل مقابله با زمینخواری در ماسال، جانش را از دست داد و به شهادت رسید.»
معاون امور جنگل منابع طبیعی گیلان ادامه داد: «نمونههای مشابه در سطح استان گیلان زیاد است. افرادی که برای حفاظت از منابع طبیعی رفتند و جان خود را از دست دادند. در آستارا نیز تعدادی از همکاران ما هنگام انجام مأموریت، بر اثر حادثه سقوط خودرو به دره جان باختند. این افراد با جانگذشتگی برای حفاظت از طبیعت تلاش میکنند.»
او تأکید کرد: «همکاران منابع طبیعی نسبت به تخلفات بیتفاوت نیستند. ما وظیفه خودمان را انجام میدهیم، پروندههای تخلف تشکیل میشود، پیگیریهای قانونی انجام میگیرد، اما واقعیت این است که با وجود همه تلاشها، نمیتوان همه تخلفات را به صفر رساند و مشکلات همچنان از بخشهای مختلف ایجاد میشود.»
بخشنده در پایان با درخواست همراهی رسانهها و مردم برای حفاظت از طبیعت گفت: «امیدواریم رسانهها در کنار ما باشند و در امر حفاظت کمک کنند. دغدغه همه ما همین است که بتوانیم این سرمایههای طبیعی را حفظ کنیم.»
او در پایان گفت: «اگر همه در کنار هم باشیم، میتوانیم در حفاظت فیزیکی از منابع طبیعی موفقتر عمل کنیم.»
پایان خبر / به گزارش پایگاه خبری گیلان 724 / کدخبر 1233863
